بازخوانی استعاره مفهومی «آدمی، گیاه است» در پرتو تفسیر تلخیص البیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی

2 استادیار گروه قرآن و حدیث، بنیاد دائره المعارف اسلامی، تهران، ایران

10.22034/exeg.2026.51611.1027

چکیده

تلخیص البیان یکی از آثار تفسیری شریف رضی، دانشمند و ادیب امامی نیمۀ دوم سدۀ چهارم قمری است. وی در این اثر پیشرو از استعاره‌های نهفته در شماری از آیات قرآن کریم یاد کرده است. در یکی از این استعاره‌ها که رضی به صورتی دقیق پرده از آن برداشته، میان آدمیان و گیاه قیاس شده است. وی ذیل چهار آیه به این استعاره اشاره می‌کند. بر این اساس در مقالۀ حاضر در پرتو نظرگاه رضی، که از پیشگامان مسلمان در حوزۀ مطالعات ادبی قرآن است، و با تکیه بر نظریۀ استعاره‌های مفهومی، این استعاره مورد بحث قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که این چهار آیه دال بر استعارۀ مفهومی «آدمی، گیاه است» هستند. همچنین سویه‌های مورد تأکید در این استعاره عبارتند از: 1. بقا و بازماندن یا کاملاً نیست و نابود شدن. 2. به‌صورت کامل نابود و بی‌اثر ‌شدن. 3. به‌یکباره و یکجا نیست و نابود شدن. 4. رشد و تطور و بالیدن بر روی زمین.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reinterpretation of the conceptual metaphor "Man is a plant" in the light of Takhis al-Bayan's commentary

نویسندگان [English]

  • Mahmood Makvand 1
  • نرجس tavakolimohamadi 2
1 Associate Professor, Faculty of Literature and Human Sciences, Kharazmi University
2 Assistant Professor of Quran and Hadith Department, Islamic Encyclopaedia Foundation, Tehran, Iran
چکیده [English]

تلخیص البیان یکی از آثار تفسیری شریف رضی، دانشمند و ادیب امامی نیمۀ دوم سدۀ چهارم قمری است. وی در این اثر پیشرو از استعاره‌های نهفته در شماری از آیات قرآن کریم یاد کرده است. در یکی از این استعاره‌ها که رضی به صورتی دقیق پرده از آن برداشته، میان آدمیان و گیاه قیاس شده است. وی ذیل چهار آیه به این استعاره اشاره می‌کند. بر این اساس در مقالۀ حاضر در پرتو نظرگاه رضی، که از پیشگامان مسلمان در حوزۀ مطالعات ادبی قرآن است، و با تکیه بر نظریۀ استعاره‌های مفهومی، این استعاره مورد بحث قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که این چهار آیه دال بر استعارۀ مفهومی «آدمی، گیاه است» هستند. همچنین سویه‌های مورد تأکید در این استعاره عبارتند از: 1. بقا و بازماندن یا کاملاً نیست و نابود شدن. 2. به‌صورت کامل نابود و بی‌اثر ‌شدن. 3. به‌یکباره و یکجا نیست و نابود شدن. 4. رشد و تطور و بالیدن بر روی زمین.

کلیدواژه‌ها [English]

  • تلخیص البیان
  • رضی
  • استعاره
  • گیاه
  • قرآن